آخرین مطالب
امکانات وب
«نفاق و انفاق در قرآن کریم»
نظر به اینکه مدتی است برخی شبهات باهدف زیر سؤال بردن خدمات ارزشمند نهاد یادگار امام راحل (ره) در گوشهکنار شنیدهشده که بهاحتمالقوی با هدایت خارج نشینان بدخواه نظام و ولایت و با تحریک بعضی عوامل داخلی صورت میگیرد مرا بر این داشت تا با سیری درآیات روشنگر الهی، مقالهای تحت عنوان «نفاق و انفاق در قرآن کریم» نگاشته و طی آن از منظر قرآن، سرنخهای جریان نفاق را که پیشینهای دیرینه دارد واکاوی نموده و بدانیم چگونه قرآن کریم از ترفندها و شگردهای فریبنده منافقین پرده برمیدارد.
انفاق منافقانه:
انفاق و نیکوکاری یکی از موضوعاتی است که قرآن کریم بهکرات آن را مورد تأکید قرار داده و بهعنوان یک امر انسانی ـ فطری همگان را بدان فراخوانده است.
اما سؤال اینجاست که آیا ازنظر قرآن هر انفاقی
پ مطلوب است؟ آیا انفاق با هر شرایط یا انگیزهای موردنظر است؟
با اندکی تأمل درمجموع آیات قرآنی پیرامون موضوع انفاق و زکات به این نتیجه میرسیم که نهتنها قرآن انفاق را با هر انگیزه و هدفی توصیه نمیکند که تقابل دو جبهه «انفاق مؤمنانه» با «انفاق منافقانه» را مطرح میکند.
درواقع در کنار ترغیب و تشویق مؤمنین به نیکوکاری، خطر تحرکات منافقین را بهرهگیری از ابزار انفاق هشدار میدهد و با برشمردن ویژگیها و مشخصات آن، ضرورت بیداری، هوشیاری و بصیرت امت اسلامی را در مقابله با این جبهه و خنثی کردن حربه منافقین گوشزد میکند و از اینکه آنان تحت تأثیر اینگونه القائات شیطانی و نشر اکاذیب قرار گیرند، بر حذر میدارد.
ویژگیهای انفاق منافقانه
1 - منافقین اهل انفاق نیستند:
قرآن معتقد است اصولاً منافقین اهل انفاق نیستند:«وَلا يُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغيرَةً وَلا کَبيرَةً... « [1]
و بهاصطلاح دست دهنده ندارند: «وَ يَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ«[2]
2 ـ بخل منافقین:
ازآنجاییکه منافقین به آخرت و نتایج و پاداش انفاق ایمان ندارند افراد کمظرفیت، دنیاپرست و خودخواه شده و موجب میشوند در بذل اموال سخت بخل ورزیده و امساک نمایند و چنانچه برای رسیدن به اغراض شوم خود اموال فراوانی خرج کنند نهتنها از روی اخلاص نیست که باعث تقویت روح نفاق، دو چهره شدن و دوگانگی شخصیت در آنان میشود.
«فَلَمَّا آتاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَ تَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ[3]»
(پس هنگامیکه خداوند از فضل خود به آنان بخشید، بدان بخل ورزیدند و ] به پیمانشان[ پشت کردن دوروی برتافتند)
3 ـ انفاق ریایی:
اگر به اقتضای مصالح و منافعی مجبور به انفاق باشند از روی تظاهر، ریا و خودنمائی است:
«إِنَّ الْمُنافِقينَ... يُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا يَذْکُرُونَ اللَّهَ إِلاّ قَليلاً[4]»
) منافقان...به مردم خودنمایى میکنند و خدا را جز اندکى یاد نمیکنند (
4 ـ اکراه در انفاق:
در همین راستا اگر درجایی نیز منافع آنان ایجاب کند که خود را همرنگ جامعه اسلامی جلوه دهند، باکمال کراهت و بیمیلی به آن مبادرت میورزند.
«وَما مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقاتُهُمْ إِلاَّ أَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ وَلايَأْتُونَ الصَّلاةَ إِلاَّ وَهُمْ کُسالي وَ لا يُنْفِقُونَ إِلاَّ وَ هُمْ کارِهُون[5]»
) و هیچ دلیلى براى پذیرفته نشدن انفاقهایشان نیست جز اینکه به خدا و پیامبرش کافر شدند و نماز را جز باحال سستى بهجای نمیآورند و جز از روى اکراه انفاق نمیکنند)
و ازاینجا میتوان پی برد که این انفاق از سر اخلاص نیست.
5 ـ بدعهدی وعدههای دروغین:
این گروه مادامیکه خارج از گودنشستهاند خدمات شایسته دیگران را زیر سؤال برده و آنان را مذمت میکنند و خود را مدعی فقرزدائی و کمک به دیگران جلوه میدهند اما همینکه در موقعیت کمک قرار میگیرند، تغییر شخصیت داده و شعارهای تند، ادعاها و وعدههای خود را به دست فراموشی میسپارند.
«وَ مِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتانا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَ لَنَکُونَنَّ مِنَ الصَّالِحينَ[6]»
) برخى از منافقان کسانى اند که باخدا پیمان بستند که اگر از فضل خود به ما ثروتى عطا کند قطعاً صدقه خواهیم داد و از کسانى خواهیم شد که کارهاى شایسته انجام میدهند (
«فَلَمَّا آتاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَ تَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ[7]»
(پس هنگامیکه خداوند از فضل خود به آنان بخشید، بدان بخل ورزیدند و ]به پیمانشان[ پشت کردن دوروی برتافتند)
6 ـ به سخره گرفتن صدقات و اعتماد عمومی:
منافقین با تمسخر، صدقات و اعتماد مردمی، سعی در تحقیر کردن و بد جلوه دادن کارهای مثبت و نیک آنان دارند تا ضمن دلسرد کردن آنان و پاشاندن تخم بدبینی و سوءظن، چرخ فعالیتهای مفید و سازنده را در اجتماع از کار بیندازند.
«...وَ الَّذينَ لا يَجِدُونَ إِلاَّ جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ...ٌ[8]»
) ... و نیز بر کسانى از اهل ایمان که چیزى براى پرداخت صدقه نمییابند مگر آنکه آخرین تلاش خود را به کاربندند، خرده میگیرند و هر دو گروه را به خاطر پرداخت صدقه مسخره میکنند، ... (
7 ـ عیبجوئی و ایرادتراشی:
اینان همواره درصدد عیبجوئی از کمکهای صادقانه افراد نیکوکار هستند و میخواهند نظام انفاق و صدقات را ناکارآمد، غیر مؤثر و کماهمیت جلوه دهند تا همه فعالیتهای مثبت در جامعه خاموش شود.
«...وَ الَّذينَ لا يَجِدُونَ إِلاَّ جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ[9]»
) ...کسانى که به مؤمنان توانگرى که از روى رغبت صدقه میدهند طعنه میزنند... (
8 ـ ولایت ستیزی:
ازآنجاکه تمام عناد و دشمنی منافقین، عمود خیمه جامعه اسلامی یعنی «ولایت و رهبری» است، میکوشند با ممانعت از تمرکز انفاقات، زکوات و درآمدهای در اختیار رهبری، او را از مبسوط الید بودن و اقتدار خارج ساخته و با تضعیف او زمینه جدائی و پراکندگی مردم و ایجاد تفرقه و گسست بین امام و امت را فراهم آورند.
« هُمُ الَّذينَ يَقُولُونَ لا تُنْفِقُوا عَلي مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّي يَنْفَضُّوا...[10]»
) اینان همان کسانى اند که ]به قوم و قبیله خود[ میگویند: به مؤمنانى که نزد رسول خدایند و او را یارى میکنند انفاق نکنید تا از اطراف او پراکنده شوند و او نتواند بر ما حکمرانى کند.(
9 ـ تخریب و تضعیف رهبری:
ازجمله نقشههای شوم منافقین، هدف قرار دادن رأس هرم جامعه اسلامی یعنی رهبری است که درصدد القاء شبهه، اتهام و زیر سؤال بردن صداقت و عدالت رهبری است، لذا پیامبر گرامی (ص) را متهم به عدم رعایت عدالت و انصاف در توزیع درآمدها نمودند و اینچنین نسبت به او خردهگیری کردهاند.
«وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُکَ فِي الصَّدَقاتِ...[11]»
(برخى از این منافقان کسانى اند که ]از روى خودخواهى[ درباره تقسیم صدقات بر تو ایراد میگیرند...(
تقابل خط نفاق و ایمان در انفاق
قرآن کریم با نگاهی ژرف به «جریان شناسی انفاق» میپردازد و دو جبهه متضاد را در این رابطه معرفی مینماید و از مؤمنین میخواهد با شناخت دقیق آن و معیارهای ارائهشده، هرگونه فریبکاری و توطئههای رنگارنگ منافقین پرده بردارد.
بروز و ظهور انفاق با دو چهره که ریشه در خط شیطانی و خط رحمانی دارد.
«الشَّيْطانُ يَعِدُکُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُکُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ يَعِدُکُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلاً...[12]»
تقابل جبهه نفاق و ایمان را در جریان انفاق درآیات 67 و 71 سوره توبه ترسیم میکند:
«الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ َ... وَ يَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ»
«وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ َ...وَ يُؤْتُونَ الزَّکاةَ ٌ»
که ماهیت این دو در ابعاد اهداف، آثار، صفات، تشکیلات و مشخصات در تضاد با یکدیگرند.
دریکی هدف از انفاق را «انفال آیه 36 ـ لیصدوا عن سبیل الله» مطرح میکند و دیگری را «بقره آیه 272 ـ ابتغاء لوجه الله»، یکی انفاق را ضرر و زیان و غرامت میپندارد و دیگری آن را مایه قربات و نزدیکی به خداوند متعال میداند:
« ومن الاعراب ...ما يُنْفِقُ مَغْرَماً[13]»
« ومن الاعراب ...ما يُنْفِقُ قُرُباتٍ عِنْدَ اللَّهِ...[14]»
در یک مورد وعده به عذاب الهی دادهشده و در دیگری وعده به جنات عدن الهی:
«وَعَدَ اللَّهُ الْمُنافِقينَ وَ الْمُنافِقاتِ وَ الْکُفَّارَ نارَ جَهَنَّمَ خالِدينَ فيها ٌ[15]»
«وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِناتِ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدينَ فيها...[16] »
مهمترین و محوریترین مشخصه انفاق منافقانه، «ولایت ستیزی »است در مقابل نیز قرآن مهمترین شاخصه انفاق مؤمنانه را «ولایت مداری» قرار داده است.
درآیات متعدد مدنی زکات و ولایت توأم باهم و در کنار یکدیگر قرارگرفته و پیامبر بهعنوان مرکز ثقل و رکن نظام انفاق به شمار میرود که شرح آن خود فصلی مجزا را میطلبد.
«خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّيهِمْ بِها[17]»
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته
محسن مسعودیان راد
دانشجوی دکتری جغرافیا
منابع:
- قرآن کریم
- نهج البلاغه
- تفسیر نمونه
- جستاری آماری در تحول و تطور زکات در قرآن کریم-مسعودیان راد
.[1] آیه 121 سوره توبه
[2]. آیه 67 سوره توبه
.[3] آیه 76 سوره توبه
[4]. آیه 142 سوره نساء
[5]. آیه 54 سوره توبه
[6] آیه 75 سوره توبه
[7] آیه 76 سوره توبه
[8] آیه 79 سوره توبه
[9] آیه 79 سوره توبه
[10] آیه 7 سوره منافقون
[11] آیه 58 سوره توبه
[12] آیه 268 سوره بقره
[13] آیات 98 سوره توبه
[14] آیات 99 سوره توبه
[15] آیه 68 سوره توبه
[16] آیه 68 سوره توبه
[17] آیه 103 سوره توبه
موضوعات مرتبط: پژوهش قرآنی ، فرهنگی ، اداری
برچسبها: نفاق , انفاق , قرآن , کمیته امداد اسلاید اخلاق مهندسی معماری در قرآن...
ما را در سایت اسلاید اخلاق مهندسی معماری در قرآن دنبال میکنید
برچسب: نویسنده: بازدید: 153